Đố vui đơn vị SI - Đơn vị cơ bản, ký hiệu và tiền tố
Đố vui đơn vị SI
Kiểm tra hiểu biết về Hệ đơn vị quốc tế: đơn vị cơ bản, đơn vị dẫn xuất và đại lượng chúng đo, ký hiệu đúng, tiền tố từ quéctô đến quêta và đổi đơn vị nhanh. Chọn chủ đề rồi trả lời bằng bốn lựa chọn hoặc gõ ký hiệu.
Đơn vị này đo đại lượng gì?
Nguồn: BIPM, Hệ đơn vị quốc tế (Tài liệu SI), ấn bản thứ 9, cùng các tiền tố rôna, quêta, rontô và quéctô được thông qua năm 2022.
Giới thiệu bài đố vui đơn vị SI
Hệ đơn vị quốc tế (SI) là hệ mét hiện đại được dùng trong khoa học, kỹ thuật và thương mại trên toàn thế giới. Hệ này dựa trên bảy đơn vị cơ bản; mọi đơn vị khác đều dẫn xuất từ chúng, và 24 tiền tố giúp nhân một đơn vị từ 10⁻³⁰ đến 10³⁰. Bài đố vui này theo Tài liệu SI của BIPM, tổ chức quốc tế duy trì hệ đơn vị.
Cách chơi
- 1 Chọn một chủ đề (hoặc Tất cả chủ đề) và cách trả lời: bốn lựa chọn hay tự gõ. Lượt mới bắt đầu ngay.
- 2 Trả lời bằng cách bấm chuột, phím 1–4 hoặc gõ. Khi gõ, hãy viết ký hiệu đúng như trong SI: phân biệt chữ hoa và chữ thường, các nút µ, Ω và ° dùng được với mọi bàn phím.
- 3 Mỗi câu trả lời đều hiện đủ thông tin: đơn vị, đại lượng, đơn vị cơ bản hoặc thừa số. Cuối lượt, “Làm lại câu sai” chỉ hỏi lại những câu bạn sai.
Bảy đơn vị cơ bản
Giây (s) cho thời gian, mét (m) cho chiều dài, kilôgam (kg) cho khối lượng, ampe (A) cho cường độ dòng điện, kelvin (K) cho nhiệt độ nhiệt động lực học, mol (mol) cho lượng chất và candela (cd) cho cường độ sáng. Từ năm 2019, cả bảy đơn vị được định nghĩa bằng cách cố định giá trị chính xác của các hằng số tự nhiên như tốc độ ánh sáng và hằng số Planck, thay vì dựa vào vật mẫu.
Đơn vị dẫn xuất có tên riêng
Hai mươi hai đơn vị dẫn xuất có tên và ký hiệu riêng: niutơn (N = kg·m·s⁻²) cho lực, jun (J) cho năng lượng, oát (W) cho công suất, pascal (Pa) cho áp suất, vôn, ôm và fara trong điện học, cùng becquerel, gray và sievert cho bức xạ. Một số có cùng đơn vị cơ bản nhưng đo những thứ khác nhau: héc và becquerel đều là s⁻¹, gray và sievert đều là m²·s⁻², nên bài đố vui không bao giờ bắt bạn đoán chúng chỉ từ đơn vị cơ bản.
Tiền tố từ quéctô đến quêta
Tiền tố nhân một đơn vị với một lũy thừa của mười: kilô (k) 10³, mêga (M) 10⁶, mili (m) 10⁻³, micrô (µ) 10⁻⁶, nanô (n) 10⁻⁹. Năm 2022, Đại hội Cân đo Quốc tế bổ sung rôna (R, 10²⁷), quêta (Q, 10³⁰), rontô (r, 10⁻²⁷) và quéctô (q, 10⁻³⁰), nâng danh sách lên 24. Tiền tố không bao giờ ghép chồng (viết nm, không viết mµm), và với khối lượng thì gắn vào gam: 1 mg chứ không phải 1 µkg.
Viết ký hiệu cho đúng
Ký hiệu SI giống nhau trong mọi ngôn ngữ, không bao giờ có dấu chấm theo sau và được viết bằng chữ đứng. Chữ hoa, chữ thường rất quan trọng: m là mét hoặc mili, M là mêga; s là giây, S là simen; k là kilô, K là kelvin – vì vậy “Kg” và “KM” là sai. Ký hiệu của đơn vị đặt theo tên người bắt đầu bằng chữ hoa (N, Pa, W). Dấu micrô µ và chữ Hy Lạp μ trông giống nhau, và khi gõ ở đây cả hai đều được chấp nhận.
Nguồn
Mọi đơn vị, ký hiệu, biểu thức theo đơn vị cơ bản và tiền tố đều lấy từ Tài liệu SI của BIPM (ấn bản thứ 9) và Nghị quyết 3 của Đại hội Cân đo Quốc tế lần thứ 27 (2022), nghị quyết bổ sung rôna, quêta, rontô và quéctô. Các định nghĩa này ổn định nên bài đố vui không cần cập nhật.